آموزش عربی

     درس ششم: اعراب فعل مضارع(1)

    فعل مضارع به غير از صيغه هاي 6 و 12 در بقيه صيغه ها معرب است .يعني اعراب(حرکت حرف آخر) آن تغيير ميکند.

    بر همين اساس فعل مضارع به سه صورت مضارع مرفوع - مضارع منصوب و مضارع مجزوم ديده ميشود.

     مضارع مرفوع : فعل مضارعي که ضمه آخر فعل يا نون اعراب آن ثابت باشدوحذف يا به چيز ديگري تبديل نشده باشد.    مثال: يجمعُ - يشبعانِ - يهاجمون َ - تکتبين َ - يذهبن َ- يَجِدُ

    مضارع منصوب: فعل مضارعي که يکي از حروف نصب بر سرآن اضافه شده باشد. باآمدن حرف نصب اعراب فعل دچار تغيير ميشود. به اينصورت       که اگر فعل ما در انتها ضمه داشته باشد به فتحه تبديل ميشود و اگر  نون اعراب داشته باشد نون آن حذف ميگردد. ( بجز صيغه هاي 6 و 12 )

 حروف نصب عبارتند از : اَن(که) کَي(تا اينکه) لِ (تا) حتي(تا اينکه) اِذَن(در اين هنگام) لَن( منفي کننده-هرگز)مثال: اَن يجمعَ _  حتي تأخذَ _ کي تتقدمي _ لِتَأکُلوا

    حروف نصب علاوه بر ظاهر فعل  در معني فعل هم تغيير ايجاد مي کنند . به دو نمونه توجه نماييد:

   ادوات نصب (ان_کي_حتي_ل)معني فعل مضارع را به مضارع التزامي تبديل مي کنند:  تطلب:طلب ميکني /لِتطلبَ :تا طلب کني

  نخافُ : مي ترسيم / اَن نخافَ : که بترسيم        نَرحِلُ : کوچ مي کنيم / اَن نَرحِلَ : که کوچ کنيم

  حرف «لن» معني فعل مضارع را به مستقبل منفي تبديل مي کند:  لن يعملَ : انجام نخواهد داد       

 لن تنالوا : نخواهيد رسيد

      درس هفتم:اعراب فعل مضارع (2)

   مضارع مجزوم: هر گاه يکي از حروف جزم بر سر فعل مضارع بيايد اعراب فعل مضارع دچار تغيير مي گردد. اگر ضمه داشته باشد به ساکن تبديل مي شود و اگر نون اعراب داشته باشد حذف ميگردد.( بجز صيغه هاي 6 و12) 

  حروف جزم :

    1- «لم» معني فعل مضارع را به ماضي ساده منفي تبديل ميکند:  تؤمنون:ايمان مي آوريد  / لم تؤمنوا : ايمان نياورديد 

    2 - «لمّا»   //        //          //           ماضي نقلي منفي    //      //   :     يُهمِلون : کوتاهي مي کنند/ لمّا يهملوا : کوتاهي نکرده اند

   3- لام امر: براي ساختن فعل امر از صيغه هاي غايب و متکلم استفاده مي شود و معني فعل را به مضارع التزاميِ همراه «بايد» تغيير مي دهد.يعبدونَ : عبادت مي کنند /   لِيعبدوا : بايد عبادت کنند                   نساعدُ :ياري مي کنيم  /  لِنساعد: بايد ياري کنيم

    4- لاي نهي: بيشتر بر سر صيغه هاي مخاطب مي آيد و معني نهي مي دهد.  لا تحزن : ناراحت نباش          لا تنظروا : نگاه نکنيد

     حروف شرط:ِان(اگر) مَن(هرکس) ما(هرچه)   حروف شرط اگر در جمله بيايند دو فعل را مجزوم مي کنند که به فعل اول فعل شرط و به فعل دوم

    جواب شرط گفته مي شود.         ما تقولوا في صدورکم اَعلَم

   حروف شرط بر سر فعل ماضي هم مي آيند که در اينصورت اعراب آنها محلاً مجزوم خواهد بود.               مَن سَکَت َسَلِم َ

   اگر فعل شرط و جواب شرط ماضي باشند ميتوانند بصورت مضارع ترجمه شوند.                                     هر کس که ساکت باشد سالم بماند.

   درس هشتم: معلوم و مجهول

   جمله معلوم به جمله اي گفته مي شود که فاعل آن مشخص باشد : 

ضَرَبَ زَيدٌ عَمراً  زيد عمر را زد   ( زيد فاعل است)

     جمله مجهول جمله اي است که فاعل آن مشخص نيست.              

  يُطرَقُ البابُ               در کوبيده شد   (فاعل؟)  

    روش تبديل جمله معلوم به مجهول:

  1- حذف فاعل از جمله   2- قرار دادن مفعول به جاي فاعل و تغيير حرکات آن از فتحه به ضمه

   3- تغيير حرکات فعل . اگر فعل ماضي باشد حرکت حرف ماقبل آخر را به کسره و حرکتهاي غير ساکن ماقبل را به ضمه تغيير ميدهيم.

      َضرَبَ > ضُرِبَ                       اِستَخرَجَ> اُستُخرِجَ                     تَعَلَّمَ >تُعُلِّمَ                زَلزَلَ > زُلزِلَ

    و اگر فعل مضارع باشد حرکت حرف ماقبل آخر را به فتحه و حرکت حرف مضارعه را به ضمه تغيير مي دهيم.

       يَفتَخِرُ > يُفتَخَرُ            يُهاجِمُ> يُهاجَمُ                    تَقتُلُ > تُقتَلُ                 يَسأَََلُ> يُسأَل

     چند نکته:

      1-در تعيين حرف ما قبل آخر، ضمايري که به فعل متصل هستند را محاسبه نمي کنيم :  حسبتم (س)   يجادلون (د)

     2- فقط از افعال متعدي ميتوان مجهول ساخت و از افعال لازم نمي توان.     جاء  جلس  ذهب  دخل  سافر (لازم)       کشف  صنع  رأي(متعدي)

    3- فعل معلوم از نظر جنس و عدد با فاعل خود و فعل مجهول با نايب فاعل خود مطابقت دارد.    أَکرَمَ عليٌ فاطمهَ       اُکرِمَت فاطمهُ

   4-   نايب فاعل به سه صورت در جمله مي آيد: 1- اسم ظاهر : يعني يک اسم کامل مرفوع که پس از فعل مجهول بيايد:

     بُنِيَ مسجدٌ في مدينه - لا يُغلَقُ بابُه    2- ضمير بارز :يعني ضميري که به فعل مجهول متصل باشد : مُلِئنا - حُرِمتُ -يُترَکوا - يُفتَنونَ

    3- ضمير مستتر : در ماضي صيغه هاي 4و1  و در مضارع صيغه هاي 14و13و7و4و1      لم يُشاهد - رُمِيَ - حُذِفَت - تُحَرَّک - اُستُشهِدَ

  4- در ترجمه فعل مجهول به فارسي از فعل (شدن) استفاده مي کنيم.  بَنَي (ساخت) بُنِي(ساخته شد) / يَعرِفُ (مي شناسد ) يُعرَف(شناخته  مي شود)

   درس نهم : نواسخ (1)  افعال ناقصه

    افعال ناقصه کلماتي هستند که بر سر مبتدا و خبر مي آيند و اعراب خبر را از مرفوع به منصوب تغيير مي دهند  اما اعراب مبتدا مرفوع ميماند .     در اين حالت به مبتدا ميگوييم اسم افعال ناقصه و به خبر ميگوييم خبر افعال ناقصه . افعال ناقصه عبارتند از : کانَ (بود) صارَ (شد - گرديد)  لَيسَ (نيست) اَصبَحَ ( شد -گرديد) مادامَ (تا زمانيکه)  اين افعال ممکن است که بصورت مضارع بيايند : يَکونُ -يَصِيرُ-يُصبِحُ

   اسم افعال ناقصه به سه صورت مي آيد. 

 اسم ظاهر : کانت الغابهُ جميلهً / 

 ضمير بارز : هؤلاءِ اصبحوا ائمهً لِلاخرينَ ( ضمير واو)

  ضمير مستتر : کانَ دَؤوباً في اعمالِهِ ( ضمير مستتر هو).

   خبر افعال ناقصه به چهار صورت مي آيد.

1- مفرد : کان اللهُ حکيماً      2-جمله اسميه: کان التلميذُ لباسَه نظيفٌ

   3- جمله فعليه: کان عليٌ يذهبُ           4- جار و مجرور : ليس عليٌ في البيت ِ

   اگر خبر افعال ناقصه بصورت جارومجرور باشد خبر افعال ناقصه قبل از اسم آن مي آيد.   ما کان في بيته مصباح ٌ      ليس للفرارِ مجالٌ

  افعال ناقصه از نظر جنس تابع اسم خود است :  اصبحَ عليٌ مريضاً  فَاَصبحَت فاطمهُ حزيناً.

  نکته ترجمه : کان + فعل ماضي = ماضي بعيد فارسي      کَتَبَ= نوشت    کان کَتَبَ(کانَ قَد کَتَبَ)=نوشته بود کان + فعل مضارع= ماضي استمراري فارسي    يَکتُبُ=مي نويسد   کانَ يَکتُبُ = مي نوشت

   درس دهم : نواسخ(2) حروف مشبهه بالفعل-لاي نفي جنس    

 حروف مشبهه بالفعل کلماتي هستند که بر سر مبتدا و خبر مي آيند و اعراب مبتدا را از مرفوع به منصوب تغيير مي دهند اما اعراب خبر مرفوع ميماند. در اينصورت مبتدا ميشود اسم حروف مشبهه منصوب و خبر ميشود خبر حروف مشبهه مرفوع.       

  حروف مشبهه عبارتند از : اِنَّ(همانا) اَنَّ(که) لَيتَ (اي کاش) لَعَلَّ (شايد ) لکِنَّ (اما)  کَأَنَّ ( مثل اينکه)

  اسم حروف مشبهه به دو صورت مي آيد: 1- اسم ظاهر : ليت الانسانَ يدرک هذا الجمال  2- ضمير بارز : اِنَّهُ-اَنَّها-ليتَنا - لعلَّکُم - لکِنَّکَ -کَأَنَّکِ

  خبر حروف مشبهه مانند افعال ناقصه به چهار صورت مي آيد.

   اگر حرف«ما» به حروف مشبهه متصل شده باشد آنها را از عمل(منصوب کردن) مي اندازد به همين دليل به آن «ماي کافّه»(بازدارنده) ميگويند.

    لاي نفي جنس نيز مانند حروف مشبهه بر سر مبتدا و خبر مي آيد واسم خود را منصوب و خبر خود را مرفوع ميکند.

   لاي نفي جنس معني «هيچ»ميدهد.  لا بليهَ اَصعَبُ مِن الجَهلِ    هيچ بلايي دشوارتر از ناداني نيست.

  اسم لاي نفي جنس «ال» و «تنوين» نميگيرد.   لا الجاهلَ في الصف (غ)     لا جاهلاً في الصف (غ)

  لاي نهي و لاي نفي بر سر فعل مي آيند اما لاي نفي جنس برسر اسم .

   اين مختصردرحدبضاعت اندک علمي اينجانب تهيه شده وهردبيري ممکن است مطالب کمتر يا بيشتري رامهم بداند.